HİCRET- ZAMANSIZ BİR MEDENİYET YOLCULUĞU- 3
3. BÖLÜM: MEDİNE SÖZLEŞMESİ’NİN SOSYO-HUKUKİ VE FELSEFİ ANALİZİ
Medine Vesikası, kuru bir kabileler arası uzlaşı metni değil; insanlık tarihinin en radikal toplumsal sözleşmelerinden biridir. 47 maddelik bu anayasal metin dikkatle incelendiğinde, "Erdemli bir devlet yapısının" hangi evrensel sütunlar üzerine yükseldiği açıkça görülür:
1. Asabiyetten Hukuk Toplumuna Geçiş (Sosyolojik İnkılap)
Vesika’nın 2. maddesinde geçen "Diğer insanlardan ayrı tek bir ümmet teşkil ederler" ibaresi ve suçun şahsiliğiyle ilgili maddeler (Md. 13, 25/b, 31, 36/b), Cahiliye döneminin en büyük yapısal sorunu olan kabile asabiyetini (korumacılığını) kökten yıkmıştır.
2. Çoğulculuk ve İnanç Özgürlüğünün Kurumsallaşması (Siyasi Model)
Metnin en devrimci yönü, homojen (tek tip) bir vatandaşlık dayatmamasıdır. Madde 25’te yer alan "Yahudilerin kendi dinleri, Müslümanların da kendi dinleri vardır" ilkesi, otonom bir hukuk düzenini beraberinde getirmiştir.
3. Hak ve Sorumluluk Dengesi (Birey-Devlet İlişkisi)
Vesika, modern anayasaların en büyük açmazı olan "bireysel özgürlükler ile kamu güvenliği" arasındaki hassas dengeyi muazzam bir netlikle kurmuştur.
4. Güvenlik Çemberi ve Ortak Coğrafya Bilinci
Madde 39'da Yesrib vadisinin içinin "harem" (kutsal/dokunulmaz) ilan edilmesi, coğrafi bir alanı salt bir toprak parçası olmaktan çıkarıp, üzerinde adaletle yaşanan bir "Vatan" bilincine dönüştürmüştür.
4. BÖLÜM: HİCRETİN İLAHİ TEMİNATI VE VAADİ (KASAS SURESİ 85. AYET)
Hicret’i salt sosyolojik ve stratejik bir hamle olarak okumak resmi eksik bırakır. Hicret’in asıl teolojik ve metafizik omurgası, henüz yolculuk tamamlanmadan, Mekke ile Medine arasındaki Cuhfe denilen mevkide inen şu ayet-i kerime ile kurulmuştur:
"Kur’an’ı sana indiren Allah, elbette seni dönülecek yere tekrar gönderecektir. De ki: 'Kimin doğru yolda yürüdüğünü, kimin de apaçık bir sapkınlık içinde olduğunu en iyi rabbim bilir.'"
(Kasas Suresi, 85)
TEFSİRİ:
Bu âyetin, hicret esnasında Mekke ile Medine arasında Cuhfedenilen yerde indiği rivayet edilmiştir (Şevkânî, IV, 184). “Allah, elbette seni yine dönülecek yere tekrar gönderecektir” ifadesi, müşrikler tarafından zulme mâruz kaldığı için Mekke’den hicret eden Hz. Peygamber’in bir gün zaferle tekrar oraya döneceğinin bir işaretidir. “Döndürülecek yer” ifadesi “ölüm, cennet, âhirette en yüksek makam” olarak da yorumlanmıştır (Taberî, XX, 123-126; Şevkânî, IV, 184).
Âyetin, âhiret mükâfatı yanında dünyaya dönük bir işareti de vardır. Kur’an sayesinde Hz. Peygamber yardımıyla ona inananlar, onu izleyenler, Allah’ın murat ettiği sona, fıtratın imkân verdiği kemale ulaşacaklardır. Metinden de anlaşılacağı üzere âyetin son bölümü, Hz. Peygamber ile tartışan ve “Sen apaçık bir sapkınlık içindesin” şeklinde sözler sarf eden müşriklere cevap olarak inmiştir. (Kaynak: Kur'an Yolu Tefsiri, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Cilt: 4, Sayfa: 249)
Ayetin Derinlikli Tefsir ve Felsefi Analizi